somdn_product_page

Menstruation ⸱ Mestruo

ἐμμηνώρροια, menstruum ⸱ menstruation, menstruación, Menstruation
ISSN: 2785-2717 Category:

Menstrual blood is considered a monstrous and extremely powerful fluid in the ancient world. We will focus on menstrual blood in practices associated with medicine and magic. These sources are both scientific (based on “expert models” belonging to an intellectual élite) and non-scientific (based on “folk models” belonging to the “common” people). Osmotic interaction between the two probably occurs.

Il sangue mestruale era considerato un fluido mostruoso ed estremamente potente nel mondo antico (e ben oltre i confini dell’antichità). Qui verranno prese in considerazione pratiche associate alla medicina e alla magia che prevedono l’utilizzo di sangue mestruale. Le fonti utilizzate sono sia “scientifiche” (appartenenti a un’élite intellettuale) sia non “scientifiche” (appartenenti alla gente “comune”). Fra queste fonti avveniva verosimilmente un’interazione osmotica.

[nov. 2021]

Auctores

A
Effetti negativi del sangue mestruale sulla natura
Negative effects of menstrual blood on nature

● Fest. P.10 Lindsay: ancunulentae: feminae menstruo tempore appellantur; unde trahitur inquinamentum.

Plin. NH 7, 13, 64: sed nihil facile reperiatur mulierum profluvio magis monstrificum. acescunt superventu musta, sterilescunt actae fruges, moriuntur insita, exuruntur hortorum germina, fructus arborum, quibus insidere, decidunt, speculorum fulgor aspectu ipso hebetatur, acies ferri praestringitur, eboris nitor, alvi apium moriuntur, aes etiam ac ferrum robigo protinus corripit odorque dirus aera, et in rabiem aguntur gustato eo canes atque insanabili veneno morsus inficitur. quin et bituminum sequax alioqui ac lenta natura in lacu Iudaeae, qui vocatur Asphaltites, certo tempore anni supernatans non quit sibi avelli, ad omnem contactum adhaerens praeterquam filo * * *, quem tale virus infecerit. etiam formicis, animali minimo, inesse sensum eius ferunt abicique gustatas fruges nec postea repeti. Et hoc tale tantumque omnibus tricenis diebus malum in muliere existit et trimenstri spatio largius, quibusdam vero saepius mense, sicut aliquis numquam. sed tales non gignunt, quando haec est generando homini materia, germine e maribus coaguli modo hoc in sese glomerante, quod deinde tempore ipso animatur corporaturque.
● 28, 23, 77-80: post haec nullus est modus. iam primum abigi grandines turbinesque contra fulgura ipsa mense nudato; sic averti violentiam caeli, in navigando quidem tempestates etiam sine menstruis. Ex ipsis vero mensibus, monstrificis alias, ut suo loco indicavimus, dira et infanda vaticinantur, e quibus dixisse non pudeat, si in defectus lunae solisve congruat is illa, inremediabilem fieri, non segnius et in silente luna, coitusque tum maribus exitiales esse atque pestiferos, purpuram quoque eo tempore ab is pollui; tanto vim esse maiorem. quocumque autem alio menstruo si nudatae segetem ambiant, urucas et vermiculos scarabaeosque ac noxia alia decidere Metrodorus Scepsius in Cappadocia inventum prodit ob multitudinem cantharidum; ire ergo per media arva retectis super clunes vestibus. alibi servatur, ut nudis pedibus eant capillo cinctuque dissoluto. Cavendum ne id oriente sole faciant, sementia enim arescere, item novella tactu in perpetuum ledi, rutam et ederam, res medicatissimas, ilico mori. multa diximus de hac violentia, sed praeter illa certum est, apes tactis alvariis fugere; lina, cum coquantur, nigrescere; aciem in cultris tonsorum hebetari; aes contactu grave virus odoris accipere et aeruginem, magis si decrescente luna id accidat; equas, si sint gravidae, tactas abortum pati, quin et aspect omnino, quamvis procul visas, si purgatio illa post virginitatem prima sit aut in virgine aetatis sponte mant. bitumen in Iudaea nascens sola hac vi superari filo vestis contactae docuimus. ne igni quidem vincitur, quo cuncta, cinisque etiam ille, si quis aspergat lavandis vestibus, purpuras mutat, florem coloribus adimit, ne ipsis quidem feminis malo suo inter se inmunibus: abortus facit inlitu aut si omnino praegnas supergradiatur.

B
Effetti del sangue mestruale sugli specchi
Effects of menstrual blood on mirrors

Aristot. insomn. 459b: ὁμοίως δὲ ὑπολαβεῖν τοῦτο δεῖ καὶ ἐπ’ ἀλλοιώσεως· τὸ γὰρ θερμανθὲν ὑπὸ τοῦ θερμοῦ τὸ πλησίον θερμαίνει, καὶ τοῦτο διαδίδωσιν ἕως τῆς ἀρχῆς. ὥστε καὶ ἐν τῷ αἰσθάνεσθαι, ἐπειδή ἐστιν ἀλλοίωσίς τις ἡ κατ’ἐνέργειαν αἴσθησις, ἀνάγκη τοῦτο συμβαίνειν. διὸ τὸ πάθος ἐστὶν οὐ μόνον ἐν αἰσθανομένοις τοῖς αἰσθητηρίοις, ἀλλὰ καὶ ἐν πεπαυμένοις, καὶ ἐν βάθει καὶ ἐπιπολῆς. φανερὸν δὲ ὅταν συνεχῶς αἰσθανώμεθά τι· μεταφερόντων γὰρ τὴν αἴσθησιν ἀκολουθεῖ τὸ πάθος, οἷον ἐκ τοῦ ἡλίου εἰς τὸ σκότος· συμβαίνει γὰρ μηδὲν ὁρᾶν διὰ τὴν ἔτι ὑποῦσαν κίνησιν ἐν τοῖς ὄμμασιν ὑπὸ τοῦ φωτός. κἂν πρὸς ἓν χρῶμα πολὺν χρόνον βλέψωμεν ἢ λευκὸν ἢ χλωρόν, τοιοῦτον φαίνεται ἐφ’ ὅπερ ἂν τὴν ὄψιν μεταβάλωμεν

Plin. NH 28, 23, 82: Bithus Durrachinus hebetata aspectu specula recipere nitorem tradit isdem aversa rursus contuentibus, omnemque vim talem resolvi, si mullum piscem secum habeant; multi vero inesse etiam remedia tanto malo: podagris inlini, strumas et parotidas et panos, sacros ignes, furunculos, epiphoras tractatu mulierum earum leniri;

C
Sangue mestruale per curare le febbri terzane e quartane e l’epilessia
Menstrual blood to treat tertian and quartan fevers and epilepsy

Plin. NH 28, 23, 83: Lais et Salpe canum rabiosorum morsus et tertianas quartanasque febres menstruo in lana arietis nigri argenteo bracchiali incluso, Diotimus Thebanus vel omnino vestis ita infectae portiuncula ac vel licio bracchiali inserto

D
Sangue mestruale per curare la rabbia
Menstrual blood to treat rabies

Plin. NH 28, 23, 84: inter omnes vero convenit, si aqua potusque formidetur a morsu canis, supposita tantum calici lacinia tali statim metum eum discuti, videlicet praevalente sympathia illa Graecorum, cum rabiem canum eius sanguinis gustatu incipere dixerimus.

E
Sortilegi praticati dalle levatrici con sangue mestruale
Spells made by midwives with menstrual blood

Plin. NH 28, 20, 70: Quae ex mulierum corporibus traduntur, ad portentorum miracula accedunt, ut sileamus divis membratim scelera abortus, mensum piacula quaeque alia non obstetrices modo, verum etiam ipsae meretrices prodidere: capilli si crementur, odore serpentes fugari;

F
Utilizzo del sangue mestruale a scopo curativo
Use of menstrual blood for curative purposes

● Diosc. 2, 97

Gal. De sempl. medic. 10.1, 12.249K: πόσις δ’ ἱδρῶτός τε καὶ οὔρου καὶ καταμηνίου γυναικὸς ἀσελγῆ καὶ βδελυρὰ, καὶ τούτων οὐδὲν ἧττον ἡ κόπρος, ἣν διαχριομένην τε τοῖς κατὰ τὸ στόμα καὶ τὴν φάρυγγα μορίοις εἴς τε τὴν γαστέρα καταπινομένην ἔγραψεν ὁ Ξενοκράτης ὅ τί ποτε ποιεῖν δύναται·

PMG XXIIa

G
Utilizzo del sangue mestruale a scopo contraccettivo; sangue mestruale e rane
Use of menstrual blood for contraceptive purposes; menstrual blood and frogs

Plin. 32,49: Addunt etiamnunc alia Magi, quae si vera sint, multo utiliores vitae existumentur ranae quam leges; namque harundine transfixis a natura per os si surculus in menstruis defligatur a marito, adulterorum taedium fieri.

PGM XXXVI

Modern Sources

A,B
● Castelli 1880,79: Per timore de’ mestrui … non si fanno baciare i bambini alle donne mestruanti, le quali oltre a nuocere a’ bambini fanno inaridire una pianta col solo toccarla …, arrestano un carro se vi salgono sopra, spezzano la spina dorsale di un somaro montandovi addosso, quando non gli sia sparso prima sulla schiena un po’ di sale.
Pitrè 3,258: un alloro sulle cui radici abbia urinato una donna ’ncammarata (in mestruazione) inaridisce (Avola).
● Dorsa 1884, 11: Il pastore che caglia il latte dee badare ad avvolgere il presame in un pezzo di tela appartenente a un uomo; se questa tela appartiene a donna il latte non caglierà. Se il lucignolo è composto di file tratte da un cencio di camicia di donna, la lucerna non arderà. ● = Lombardi Satriani 1969,36.
Finamore 1894,60: “una donna può abortire se tocca il sangue mestruale di un’altra donna; e se mai con la lingua, potrebbe anche morirne”
Finamore 1894,180-181: “virtù mirabili si attribuiscono al primo sangue mestruale, e particolarmente a li prime fiure, alle prime gocciole di sangue, che annunziano in una ragazza il fiorire della sua vita di donna” (…) Come ai tempi di Plinio, si crede che i mestrui abbiano virtù malefica – specie se la mestruazione comincia quando la donna è vicina al fuoco; Anche una gocciola di sangue mestruale, che cadesse in una fonte, potrebbe seccarla, è capace che la secche; un albero su cui salisse una donna mestruante si seccherebbe; i fiori di un vaso, tocchi da lei, ingiallirebbero; e in generale, tutte le operazioni domestiche nelle quali una donna mestruante va a mesticciare, vanno a male; la conserva, inacidisce; il mosto, si guasta; la carne di maiale da insaccare, irrancidisce o si baca”.
Lombardi Satriani 1969,33: Quando si secca un ciliegio o un fico, credesi vi sia salita sopra una donna mestruata (Potenzoni di Briatico).
Angarano 1973,49: è sconsigliabile che una donna che abbia le mestruazioni entri nella stanza di una gestante, poiché è impura.
● Majorana 1974,279.
● Molfese 1978,116.
● Germanò 1982,153.
● Smorto 1985, 43: in Calabria ancora oggi si ritiene che il sangue mestruale – somministrato in piccole dosi nei dolci e nei pasti – è capace di esercitare una specie di ‘cattura’ della persona amata.
● Malossini, 196-7.

Oral Tradition

A, B
La1-30
Sa1-30
Ab1-24
Cp1-24
Mo1-23
Pu1-39
Ba1-68
Ca1-85
Si1-38

Audio

Video

Other Cultures

Iconography

Documents

Reviews

Be the first to review “Menstruation ⸱ Mestruo”

Your email address will not be published. Required fields are marked *