Lyra ⸱ Lira
A string instrument invented by the god Hermes according to Greek mythology, the lyre was adopted in the education of young men. Various ancient sources affirm that playing or hearing the lyre produced a therapeutic effect, e.g. soothing bursts of violence and the restlessness of the soul. Moreover, the instrument was also used in necromancy to summon the spirits of the dead.
Strumento a corde inventato, secondo la mitologia greca, dal dio Ermes, la lira veniva adottata nell’educazione dei giovani. Svariate fonti antiche affermano che suonare o ascoltare la lira produceva un effetto terapeutico, ad esempio calmando gli scoppi di violenza e l’irrequietezza dell’anima. Inoltre, lo strumento era adoperato nella necromanzia per evocare gli spiriti dei morti.
[nov. 2021]Auctores
A
Hermes e la lira
Hermes and the lyre
• Hom.
Nella Vita di Omero attribuita ad Erodoto – ma anche in altre Vite antiche, databili all’età ellenistica, per lo più, ma deriv…
More > H. Merc. 41-54:
ἔνθ’ ἀναπιλήσας γλυφάνῳ πολιοῖο σιδήρου
αἰῶν’ ἐξετόρησεν ὀρεσκῳοιο χελὼνης.
ὡς δ᾽ ὁπότ᾽ ὠκὺ νόημα διὰ στέρνοιο περήσει
ἀνέρος ὅν τε θαμειναὶ ἐπιστρωφῶσι μέριμναι,
ἢ ὅτε δινηθῶσιν ἀπ᾽ ὀφθαλμῶν ἀμαρυγαί,
ὣς ἅμ᾽ ἔπος τε καὶ ἔργον ἐμήδετο κύδιμος Ἑρμῆς.
πῆξε δ᾽ ἄρ᾽ ἐν μέτροισι ταμὼν δόνακας καλάμοιο,
πειρήνας διὰ νῶτα, διὰ ῥινοῖο χελώνης.
ἀμφὶ δὲ δέρμα τάνυσσε βοὸς πραπίδεσσιν ἑῇσι
καὶ πήχυς ἐνέθηκ᾽, ἐπὶ δὲ ζυγὸν ἤραρεν ἀμφοῖν,
ἑπτὰ δὲ σθμφώνους ὀΐων ἐτανύσσατο χορδάς.
αὐτὰρ ἐπεὶ δὴ τεῦξε, φέρων, ἐρατεινὸν ἄθυρμα,
πλήκτρῳ ἐπειρήτιζε κατὰ μέρος‧ ἣ δ᾽ ὑπὸ χειρὸς
σμερδαλέον κονάβησε·
• Soph.
Sofocle (497-405 a.C.) è l’autore di alcuni dei drammi antichi più imitati e ripresi nella tradizione occidentale, forse anche pe…
More > Ichneutae 298-320:
‹Κυ.› μὴ νῦν ἀπίστει‧ πιστὰ γάρ σε προσγελᾷ θεᾶς ἔπη.
‹Χο.› καὶ πῶς πίθωμαι τοῦ θανόντος φθέγμα τοιοῦτον βρέμειν;
‹Κυ.› πιθοῦ‧ θανὼν γὰρ ἔσχε φωνήν, ζῶν δ᾽ ἄναυδος ἦν ὁ θήρ.
‹Χο.› ποῖός τις ἦν εἶδος; πρ[ο]μήκης, ἢ ‘πίκυρτος, ἢ βραχύς;
‹Κυ.› βραχύς, χυτροίδης, πο[ι]κίλῃ δορᾷ κατερρικνωμένος.
‹Χο.› ὡς αἰέλουρος εἰκάσαι πέφυκεν ἢ τὼς πόρδαλις;
‹Κυ.› πλεῖ̣̣σ̣τ̣ον με[τ]αξύ‧ γογγύλον γάρ ἐστι καὶ βραχυσκελές.
‹Χο.› οὐδ᾽ ὡς ἰχνευτῇ προσφερὲς πέφυκεν οὐδ᾽ ὡς καρκίνῳ;
‹Κυ.› οὐδ᾽ αὖ τοιοῦτ[ό]̣ν ἐστιν‧ ἀλλ᾽ ἄλλον τιν᾽ ἐξευροῦ τρόπον.
‹Χο.› ἀλλ᾽ ὡς κ̣ε̣ράσ̣τ[η]ς κάνθαρος δῆτ᾽ ἐστὶν Αἰτναῖος φυήν;
‹Κυ.› νῦν ἐγγὺς ἔγν[ως] ᾧ μάλιστα προσφερὲς τὸ κνώδαλον.
‹Χο.› ̣τ[……] φων[..]̣ν ἐστιν αὐτοῦ, τοὐντὸς ἢ τοὔξω, φράσον.
‹Κυ.› [………]λο[..φ]ορίνη σύγγονος τῶν ὀστράκων.
‹Χο.› [ca. 16 ll.]γε[…]. πόρσυνον, εἴ τι π̣λ̣έ̣ον ἔχεις.
‹Κυ.› [ca. 21 ll.]̣υν δ᾽ αὖ λύραν ὁ παῖς καλεῖ.
‹Χο.› [ca. 22 ll.]. κτέανον ..̣ύ[.]τῳ τινι;
‹Κυ.› [ca. 23 ll.] δέρμα κ[..].τ.οφ[
‹Χο.› [ca. 23 ll.]̣ον ὧδ[ε] κλαγγάν̣ε̣ι .[
‹Κυ.› ˻ἐνήλατα ξύλα ‹γε› τρίγομφα διατ˼όρως ἐρείδεται
[ca. 24 ll.]πλεκτα̣σ[…]με[
[ca. 25 ll.]λάδος κ[….].̣῀[
[ca. 25 ll.]̣λοπες δε[…]ν.[
[ca. 25 ll.]αμματω [.(.)..]χε[
B
Lira come strumento educativo
Lira as an educational tool
• Plat. Leg. 812b-e:
ΑΘ. Ἆρ’ οὖν οὐ μετὰ τὸν γραμματιστὴν ὁ κιθαριστὴς ἡμῖν προσρητέος;
ΚΛ. Τί μήν;
ΑΘ. Τοῖς κιθαρισταῖς μὲν τοίνυν ἡμᾶς δοκῶ τῶν ἔμπροσθεν λόγων ἀναμνησθέντας τὸ προσῆκον νεῖμαι τῆς τε διδασκαλίας ἅμα καὶ πάσης τῆς περὶ τὰ τοιαῦτα παιδεύσεως.
ΚΛ. Ποίων δὴ πέρι λέγεις;
ΑΘ. Ἔφαμεν, οἶμαι, τοὺς τοῦ Διονύσου τοὺς ἑξηκοντούτας ᾠδοὺς διαφερόντως εὐαισθήτους δεῖν γεγονέναι περί τε τοὺς ῥυθμοὺς καὶ τὰς τῶν ἁρμονιῶν συστάσεις, ἵνα τὴν τῶν μελῶν μίμησιν τὴν εὖ καὶ τὴν κακῶς μεμιμημένην, ἐν τοῖς παθήμασιν ὅταν ψυχὴ γίγνηται, τά τε τῆς ἀγαθῆς ὁμοιώματα καὶ τὰ τῆς ἐναντίας ἐκλέξασθαι δυνατὸς ὤν τις, τὰ μὲν ἀποβάλλῃ, τὰ δὲ προφέρων εἰς μέσον ὑμνῇ καὶ ὑμνῇ καὶ ἐπᾴδῃ ταῖς τῶν νέων ψυχαῖς, προκαλούμενος ἑκάστους εἰς ἀρετῆς ἕπεσθαι κτῆσιν συνακολουθοῦντας διὰ τῶν μιμήσεων.
ΚΛ. Ἀληθέστατα λέγεις.
ΑΘ. Τούτων τοίνυν δεῖ χάριν τοῖς φθόγγοις τῆς λύρας προσχρῆσθαι, σαφηνείας ἕνεκα τῶν χορδῶν, τόν τε κιθαριστὴν καὶ τὸν παιδευόμενον, ἀποδιδόντας πρόσχορδα τὰ φθέγματα τοῖς φθέγμασι· τὴν δ’ ἑτεροφωνίαν καὶ ποικιλίαν τῆς λύρας, ἄλλα μὲν μέλη τῶν χορδῶν ἱεισῶν, ἄλλα δὲ τοῦ τὴν μελῳδίαν συνθέντος ποιητοῦ, καὶ δὴ καὶ πυκνότητα μανότητι καὶ τάχος βραδυτῆτι καὶ ὀξύτητα βαρύτητι σύμφωνον καὶ ἀντίφωνον παρεχομένους, καὶ τῶν ῥυθμῶν ὡσαύτως παντοδαπὰ ποικίλματα προσαρμόττοντας τοῖσι φθόγγοις τῆς λύρας, πάντα οὖν τὰ τοιαῦτα μὴ προσφέρειν τοῖς μέλλουσιν ἐν τρισὶν ἔτεσιν τὸ τῆς μουσικῆς χρήσιμον ἐκλήψεσθαι διὰ τάχους. τὰ γὰρ ἐναντία ἄλληλα ταράττοντα δυσμάθειαν παρέχει, δεῖ δὲ ὅτι μάλιστα εὐμαθεῖς εἶναι τοὺς νέους· τὰ γὰρ ἀναγκαῖα οὐ σμικρὰ οὐδ’ ὀλίγα αὐτοῖς ἐστι προστεταγμένα μαθήματα, δείξει δὲ αὐτὰ προϊὼν ὁ λόγος ἅμα τῷ χρόνῳ. ἀλλὰ ταῦτα μὲν οὕτω περὶ τῆς μουσικῆς ἡμῖν ὁ παιδευτὴς ἐπιμελείσθω·
• Aristot.
Aristotele (384-322 a.C.): uno dei più grandi filosofi greci, padre della scuola peripatetica….
More > Pol. 1341a 18-20: οὔτε γὰρ αὐλοὺς εἰς παιδείαν ἀκτέον οὔτ’ ἄλλο τι τεχνικὸν ὄργανον, οἷον κιθάραν κἂν εἴ τι τοιοῦτον ἕτερον ἔστιν, ἀλλ’ ὅσα ποιήσει τούτων ἀκροατὰς ἀγαθοὺς ἢ τῆς μουσικῆς παιδείας ἢ τῆς ἄλλης·
C
Proverbi
Proverbs
• Crat. fr. 247 K.-A.: ὄνοι δ’ ἀπωτέρω κάθηνται τῆς λύρας
• Men. fr. 460 K.-Th. = Mis. 295: ὄνος λύρας.
• Machon fr. 11.137-140 Gow:
Κλέων τις ἦν κιθαρῳδὸς ὃς ἐκαλεῖτο Βοῦς
δεινῶς ἀπᾴδων τῇ λύρᾳ τ’ οὐ χρώμενος‧
τούτον διακούσας ὁ Στρατόνικος εἶφ’ ὅτι
Ὄνος λύρας ἐλέγετο νῦν δὲ Βοῦς λύρας.
• Phanias A.P.
Il codice della Biblioteca Palatina di Heidelberg che raccoglie centinaia di epigrammi dall’età arcaica al medioevo bizantino, sedimentatisi attraver…
More > 6,307,7: ἔνθα λύρας ἤκουεν ὅπως ὄνος
• Varro
Marco Terenzio Varrone (116-27 a.C.): massimo erudito romano, autore di un’immensa mole di opere, tra le quali trattati tecnici, lin…
More > men. fr. 349 Bücheler:
Si quis μελῳδεῖν δεινός ἐστ’ ὄνος λύρας,
praesaepibus se retineat forensibus
• VarroMarco Terenzio Varrone (116-27 a.C.): massimo erudito romano, autore di un’immensa mole di opere, tra le quali trattati tecnici, lin…
More > men. fr. 543 Bücheler: Si quis mihi filius unus pluresve in decem mensibus gignantur, ii, si erunt ὄνοι λύρας, exheredes sunto.
• Phaedr. app. 12:
Asinus iacentem vidit in prato lyram.
Accessit et temptavit chordas ungula;
Sonuere tactae. Bella res, sed mehercules
Male cessit, inquit, artis quia sum nescius.
Si repperisset aliquis hanc prudentior,
Divinis aures oblectasset cantibus.
Sic saepe ingenia calamitate intercidunt.
• Diogenian. 7,33: Ὄνος λύρας ἀκούων‧ ἐπὶ τῶν ἀπαιδεύτων
• Luc. DMeretr. 14,4: Αἱ μὲν γὰρ χάριτες, ὦ Διοσκόρω, πολλαί, καὶ μάλιστα ὁπόταν ᾄδῃ καὶ ἁβρὸς εἶναι θέλῃ, ὄνος αὐτολυρίζων, φασίν
• Luc. Ind. 4: Καὶ σὺ τοίνυν βιβλίον μὲν ἔχεις ἐν τῇ χειρὶ καὶ ἀναγιγνώσκεις ἀεί, τῶν δὲ ἀναγιγνωσκομένων οἶστα οὐδέν, ἀλλ’ ὄνος λύρας ἀκούεις κινῶν τὰ ὦτα
• Luc. Merc.Cond. 25: Τί γὰρ κοινόν, φασί, λύρα καὶ ὄνῳ;
• Hier. epist. 27,1 ad Marcellam: Post priorem epistulam in qua de Hebraeis verbis pauca perstrinxeram, ad me repente perlatum est quosdam homunculos mihi studiose detrahere cur adversus auctoritatem veterum et totius mundi opinionem aliqua in evangeliis emendare temptaverim. Quos ego cum possim meo iure contemnere – asino quippe lyra superflue canit – tamen ne nos superbiae, ut facere solent, arguant, ita responsum habeant, non adeo hebetis fuisse me cordis et tam crassae rusticitatis – quam illi solam pro sanctitate habent piscatorum se discipulos adserentes, quasi idcirco iusti sint si nihil scierint – ut aliquid de dominicis verbis aut corrigendum putaverim, aut non divinitus inspiratum, sed Latinorum codicum vitiositatem quae ex diversitate librorum omnium conprobatur, ad Graecam originem unde et ipsi translata non denegant voluisse revocare.
• Hier. epist. 61,4 ad Vigilantium: Si libet exercere ingenium, trade te grammaticis atque rhetoribus, disce dialecticam, sectis instruere philosophorum ut, cum omnia didiceris, saltem tunc tacere incipias; quamquam stultum faciam magistro cunctorum magistros quaerere, et ei modum inponere qui loqui nescit et tacere non potest. Verum est illud apud Graecos proverbium: ὄνῳ λύρα.
D
Effetto terapeutico della lira
Therapeutic effect of the lyre
• Hom.Nella Vita di Omero attribuita ad Erodoto – ma anche in altre Vite antiche, databili all’età ellenistica, per lo più, ma deriv…
More > Il. 9,185-189: Μυρμιδόνων δ’ ἐπί τε κλισίας καὶ νῆας ἱκέσθην,
τὸν δ’ ηὗρον φρένα τερπόμενον φόρμιγγι λιγείηι,
καλῆι δαιδαλέηι, ἐπὶ δ’ ἀργύρεον ζυγὸν ἦεν,
τὴν ἄρετ’ ἐξ ἐνάρων πόλιν Ἠετίωνος ὀλέσσας.
τῆι ὅ γε θυμὸν ἔτερπεν, ἄειδε δ’ ἄρα κλέα ἀνδρῶν·
• Ath. 624a: Κλεινίας γοῦν ὁ Πυθαγόρειος, ὡς Χαμαιλέων ὁ Ποντικὸς ἱστορεῖ, καὶ τῷ βίῳ καὶ τοῖς ἤθεσιν διαφέρων, εἴ ποτε συνέβαινεν χαλεπαίνειν αὐτὸν δι᾽ ὀργήν, ἀναλαμβάνων τὴν λύραν ἐκιθάριζεν. πρὸς δὲ τοὺς ἐπιζητοῦντας τὴν αἰτίαν ἔλεγεν ‘πραύνομαι’. καὶ ὁ Ὁμηρικὸς δὲ Ἀχιλλεὺς τῇ κιθάρᾳ κατεπραύνετο, ἣν αὐτῷ ἐκ τῶν Ἠετίωνος λαφύρων μόνην Ὅμηρος χαρίζεται, καταστέλλειν τὸ πυρῶδες αὐτοῦ δυναμένην. μόνος γοῦν ἐν Ἰλιάδι ταύτῃ χρῆται τῇ μουσικῇ. ὅτι δὲ καὶ νόσους ἰᾶται μουσικὴ Θεόφραστος ἱστόρησεν ἐν τῷ περὶ Ἐνθουσιασμοῦ.
• Ael.
Claudio Eliano (165/70-235 d.C.): erudito e sofista romano di Palestrina. Autore di due raccolte di curiosità antiquarie e zoologic…
More > VH 14,23: Κλεινίας ἀνὴρ ἦν σπουδαῖος τὸν τρόπον, Πυθαγόρειος δὲ τὴν σοφίαν. οὗτος εἴ ποτε ἐς ὀργὴν προήχθη καὶ εἶχεν αἰσθητικῶς ἑαυτοῦ ἐς θυμὸν ἐξαγομένου, παραχρῆμα πρὶν ἢ ἀνάπλεως αὐτῷ ἡ ὀργὴ καὶ ἐπίδηλος γένηται ὅπως διάκειται, τὴν λύραν ἁρμοσάμενος ἐκιθάριζε. πρὸς δὲ τοὺς πυνθανομένους τὴν αἰτίαν ἀπεκρίνετο ἐμμελῶς ὅτι ‘πραΰνομαι.’ δοκεῖ δέ μοι καὶ ὁ ἐν Ἰλιάδι Ἀχιλλεύς, ὁ τῇ κιθάρᾳ προσᾴδων καὶ τὰ κλέα τῶν προτέρων διὰ τοῦ μέλους ἐς μνήμην ἑαυτῷ ἄγων, τὴν μῆνιν κατευνάζειν· μουσικὸς γὰρ ὢν τὴν κιθάραν πρώτην ἐκ τῶν λαφύρων ἔλαβε.
• Iambl.
Giamblico (250-320 d.C.): filosofo neoplatonico e neopitagorico….
More > VP 113s.: Ἐμπεδοκλῆς δὲ σπασαμένου τὸ ξίφος ἤδη νεανίου τινὸς ἐπὶ τὸν αὐτοῦ ξενοδόχον Ἄγχιτον, ἐπεὶ δικάσας δημοσίᾳ τὸν τοῦ νεανίου πατέρα ἐθανάτωσε, καὶ ἀίξαντος, ὡς εἰχε συγχύσεως καὶ θυμοῦ, ξιφήρους παῖσαι τὸν τοῦ πατρὸς καταδικαστήν, ὡσανεὶ φονέα, Ἄγχιτον, μεθαμοσάμενος ὡς εἰχε τὴν λύραν καὶ πεπαντικόν τι μέλος καὶ κατασταλτικὸν μεταχειρισάμενος εὐθὺς ἀνεκρούσατο τὸ
νηπενθὲς ἄχολόν τε, κακῶν ἐπίληθον ἁπάντων
κατὰ τὸν ποιητήν, καὶ τὸν τε ἑαυτοῦ ξενοδὸχον Ἄγχιτον θανάτου ἐρρύσατο καὶ τὸν νεανίαν ἀνδροφονίας.
• Iambl.Giamblico (250-320 d.C.): filosofo neoplatonico e neopitagorico….
More > VP 65: ἀπό τε τῆς εὐνῆς πάλιν ἀνισταμένων, τοῦ νυκτερινοῦ κάρου καὶ τῆς ἐκλύσεως καὶ τῆς νωχελίας αὐτοὺς ἀπήλλασσε διά τινων ἰδιοτρόπων ᾀσμάτων καὶ μελισμάτων, ψιλῇ τῇ κράσει, διά λύρας ἢ καὶ φωνῆς, συντελουμένων.
• Plut.
Nativo di Cheronea, dalla quale si allontanò in rare occasioni, Plutarco (46-127) fu maestro di retorica, sacerdote, e autore di num…
More > Is. et Os. 384a 1-5: καὶ τὸ φανταστικὸν καὶ δεκτικὸν ὀνείρων μόριον ὥσπερ κάτοπτρον ἀπολεαίνει καὶ ποιεῖ καθαρώτερον οὐδὲν ἧττον ἢ τὰ κρούματα τῆς λύρας, οἷς ἐχρῶντο πρὸ τῶν ὕπνων οἱ Πυθαγόρειοι, τὸ ἐμπαθὲς καὶ ἄλογον τῆς ψυχῆς ἐξεπᾴδοντες οὕτω καὶ θεραπεύοντες. τὰ γὰρ ὀσφραντὰ πολλάκις μὲν τὴν αἴσθησιν ἀπολείπουσαν ἀνακαλεῖται, πολλάκις δὲ πάλιν ἀμβλύνει καὶ κατηρεμίζει διαχεομένων ἐν τῷ σώματι τῶν ἀναδομάτων ὑπὸ λειότητος‧ ὥσπερ ἔνιοι τῶν ἰατρῶν τὸν ὕπνον ἐγγίγνεσθαι λέγουσιν, ὅταν ἡ τῆς τροφῆς ἀναθυμίασις οἷον ἕρπουσα λείως περὶ τὰ σπλάγχνα καὶ ψηλαφῶσα ποιῇ τινα γαργαλισμόν.
• Iambl.Giamblico (250-320 d.C.): filosofo neoplatonico e neopitagorico….
More > VP 110: ἥπτετο δὲ περὶ τὴν ἐαρινὴν ὥραν τῆς τοιαύτης μελῳδίας· ἐκάθιζε γὰρ ἐν μέσῳ τινὰ λύρας ἐφαπτόμενον, καὶ κύκλῳ ἐκαθέζοντο οἱ μελῳδεῖν δυνατοί, καὶ οὕτως ἐκείνου κρούοντος συνῇδον παιῶνάς τινας, δι’ ὧν εὐφραίνεσθαι καὶ ἐμμελεῖς καὶ ἔνρυθμοι γίνεσθαι ἐδόκουν.
E
Lira nelle pratiche di necromanzia
Lyre in necromancy practices
• Schol. ad Verg. Aen. 6,119: Dícunt tamen quídam liram Orpheí cum vii cordís fuisse, et célum habet vii zónás, unde teologia assignátur. VarroMarco Terenzio Varrone (116-27 a.C.): massimo erudito romano, autore di un’immensa mole di opere, tra le quali trattati tecnici, lin…
More > autem dícit librum Orfeí de uocandá animá Liram nóminári. et negantur animae sine cithará posse ascendere.
Modern Sources
C
• Carmina Burana, [De avaritia] 6,18:
brunelli chordas incitant
• Roman de Thèbes 16:
Come li asnes al harper.
• Conte de Floire et Blancheflor 812:
et les asnes faisoit harper.
• Franco Sacchetti, Libro delle rime, 174c:
Com’a l’asel s’avien sonar la lira,
così a me cantar le rime snelle,
gravide di sustanzia mista in elle,
di che la mente pochi ne martira;
me, che de’ più mi sento, ingiuria l’ira,
ed angoscioso, volto a le sorelle,
onde splendete, supplicando a quelle
sí che giocondin tale che ne sospira,
eleggo dunque voi, e mi vi trado,
degno di posseder lo verde smalto,
per mio signor, maestro, ancor per duca;
da cui dritto saprò tener il guado,
per cui a le virtù farò assalto,
se ’nanzi al tempo morte non m’induca.
• Desiderius Erasmus Roterodamus, adag. 1,4,35: Ὄνος λύρας, subaudi ἀκροατής, id est Asinus lyrae auscultator. In eos, qui propter imperitiam nullo sunt iudicio crassisque auribus.
• Desiderius Erasmus Roterodamus, Mωρίας ἐγκώμιον, id est Stultitiae laus, 25: […] si tantum ad publica munia forent ὄνοι πρὸς λύραν, nisi ad omnem prorsus vitae functionem nihilo essent dexteriores.
• Desiderius Erasmus Roterodamus, Mωρίας ἐγκώμιον, id est Stultitiae laus, 42: Hic ὄνος πρὸς λύραν, et ‘Quo deterius nec ille sonat, quo mordetur gallina marito’, tamen alterum Hermogenem esse se credit
• Desiderius Erasmus Roterodamus, Mωρίας ἐγκώμιον, id est Stultitiae laus, 54: student et ipsi iocos quosdam adspergere, ὦ φίλη Ἀφροδίτη, quam plenos gratiarum, quamque in loco, ut plane ὄνον πρὸς τὴν λύραν esse dicas
• Desiderius Erasmus Roterodamus, Mωρίας ἐγκώμιον, id est Stultitiae laus, 63: ego nomen prudens supprimo, ne graculi nostri continuo Graecum in illum scomma iaciant ὄνος λύρας
• L. Ariosto, Orlando Furioso, 34,19:
Fu repulso dal re, ch’in grande stato
maritar disegnava la figliuola,
non a costui che cavallier privato
altro non tien che la virtude sola:
e ’l padre mio troppo al guadagno dato,
e all’avarizia, d’ogni vizio scuola,
tanto apprezza costumi, o virtù ammira,
quanto l’asino fa il suon de la lira.
• G.B. Zannoni, Cicalata in lode dell’asino, Firenze 1808, pp. 39-40: […] Dell’ossa dice lo stesso Plinio
Plinio il vecchio (23/24-79 d.C.): funzionario imperiale e studioso in diversi ambiti del sapere antico, autore della monumentale …
More >, che se ne fanno flauti stupendi. Non è punto maraviglia, che l’Asino abbia parti del suo corpo capaci di formare sonori, e grati strumenti da musica, mentre per essa egli ha un trasporto grandissimo; e nel mese di Maggio canta così soavemente, che noi rimanghiamo estatici, né porgiamo orecchio ai discorsi che ci si fanno […]. Sicché l’antico proverbio Asinus ad lyram, che suole applicarsi alle persone senza lettere è assurdo e falsissimo. Di fatti ad esser buon musico e a cantar bene, due cose principalmente vi fanno di bisogno, avere buona orecchia, e buona voce: le quali cose nell’Asino sono manifeste, che vano è volerne altro dire. Anche Apollo mostrò l’orecchia dell’Asino esser buona a bene intendere la dolcezza del canto e del suono in quella volta che avendo conteso con Marsia Satiro al giudicio di Mida; ed avuta la sentenza contro, fece a quell’ignorante giudice l’orecchie d’Asino, acciocché per l’innanzi meglio potesse conoscere la differenza che è tra due musicali strumenti, e tra l’un suono e l’altro, che non avea conosciuto per l’addietro.
Reviews